Dom stojący pod adresem Biała Niżna 1 to miejsce, którego mury pamiętają niemal sto lat dramatycznych i szczęśliwych chwil. W 1930 roku wznieśli go Adam Pelczarski, adiunkt katastralny i przedstawiciel grybowskiej inteligencji pochodzący z Brzozowa, oraz jego żona Julia z domu Wiatr. Zachowane fotografie rodzinne pokazują, jak wyglądało życie Pelczarskich, ich gości i licznych lokatorów w czasach spokoju.
Konspiracyjne drogi do Białej Niżnej
Wraz z początkiem niemieckiej okupacji Adam Pelczarski znalazł się w gronie pierwszych organizatorów struktur Polski Podziemnej w Grybowie. Do jego domu w Białej Niżnej prowadziły szlaki konspiratorów związanych z Polską Organizacją Zbrojną, Związkiem Walki Zbrojnej oraz Batalionami Chłopskimi. Jak podaje S. Dąbrowa-Kostka w publikacji „Grybów i okolice podczas II wojny światowej”, w marcu 1941 roku aresztowano dwudziestu sześciu najwartościowszych żołnierzy grybowskiej placówki ZWZ – wśród nich Lotara Barana, Stefana Bodaka, Stanisława Lipińskiego, Jana Kiełbasę, Aleksandra Hnatyszaka, Adama Pelczarskiego, Mieczysława Stocha, Władysława Rogozińskiego i Stanisława Proroka.
List pisany ołówkiem
Pani Anna Pękala-Capik, wnuczka Adama Pelczarskiego, zachowała poruszający list, który jej dziadek napisał ołówkiem w niemieckim więzieniu, czekając na transport. Dokument datowany jest na 9 listopada 1941 roku. W liście Adam Pelczarski żegnał się z rodziną, prosił o modlitwę i wyznaczał ostatnią wolę: „Gdybym nie powrócił to Genek i Adaś niech pamiętają, że Jasia najbiedniejsza, bo najmłodsza, jej niechaj oddadzą, co po mnie pozostanie, a im przypadnie.” Zwracał się też do dzieci: „Kochajcie matkę i siebie nawzajem a Bóg Wam będzie błogosławił.” Dziękował matce za trudy i zapewniał, że przez całe życie była dla niego wszystkim.
Losy rodziny po wojnie
Adam Pelczarski senior zginął w Auschwitz w marcu 1942 roku. Jego syn Adam musiał uciekać z Grybowa i do końca wojny ukrywał się z dala od bliskich, a po wojnie osiadł we Wrocławiu. Eugeniusz służył w wojsku pancernym generała Maczka i został ranny pod Tobrukiem; zmarł nagle w Anglii tuż po wojnie, prawdopodobnie w wyniku wojennych urazów. Julia i Janina Pelczarskie przez długie lata nosiły w sobie cień wojny i utraty najbliższych. W ich domu, już po śmierci męża i ojca, nadal działała komórka Armii Krajowej, w której działał Feliks Ritter, brat sądeckiej malarki Marii Ritter.
Podziękowania należą się pani Annie Pękali-Capik za udostępnienie rodzinnych pamiątek. Część z nich oraz upamiętnienie rodziny Pelczarskich można znaleźć w albumie „Cichy Memoriał – Grybowska Saga”, w rozdziale poświęconym artyście Ludwikowi Lizonowi, który zamieszkał w domu Pelczarskich wiele lat po wojnie. Autor opracowania, K. Kmak, zapowiada, że dotarł także do wspomnień i pamiątek po innych rodzinach mieszkających w tym domu, którymi będzie się dzielić.
Źródło: Grybów
Fot. facebook.com
